امروز با حافظ (یکشنبه 88/03/31)
ناگهان پرده برانداخته ای یعنی چه مست ازخانه برون تاخته ای یعنی چه
زلف در دست صبا گوش به فرمان رقیب اینهمه با همه در ساخته ای یعنی چه
جهان بس فتنه خواهددیدازآن چشم وازآن ابرو
غلام چشم آن ترکم که درخواب خوش مستی
نگارین گلشنش رویست ومشکین سایبان ابرو
( اين اصطلاح را هنگامي به کار مي برند که با برشمردن خوبي هايي که به
کسي کرده اند و يا بدي هايي که از کسي ديده اند، اورا خجالت زده کرده و از ميدان به
در کنند. )
بر خلاف تصور بسياري از فارسي زبانان واژه ي رخ در اين اصطلاح به
معني چهره و صورت نيست و ارتباطي با اين معنا ندارد. اين واژه از اصطلاحات بازي
شطرنج و نام يکي از مهره هاي آن است.
رخ نام مرغي عظيم الجثه و افسانه اي است که
فيل و کرگدن را نيز مي ربايد و چون اين مهره در بازي شطرنج اگر مانعي بر سر راه خود
نداشته باشد از دور مهره هايي چون فيل و اسب را به راحتي از پاي در مي آورد اين نام
را بر آن نهاده اند ( لغت نامه ي دهخدا ). شطرنج بازان نيز هميشه کوشش مي کنند تا
اين مهره ي حريف را که پس از مهره ي وزير مهم ترين مهره است، هر چه زودتر از ميان
بردارند و حريف را به شکست نزديک تر نمايند. در اصطلاح بازي شطرنج هرگاه بازي کني
مهره اي را در کمين مهره ي رخ قراربدهد تا در نخستين فرصت آن را بکشد اين کار او را
را به رخ کشيدن مي نامند ( عبدالله مستوفي ، کتاب شرح زندگاني من).
با وارد شدن
اين اصطلاح در زبان عامه، هر گفته يا کاري را نيز که هدف به شکست کشاندن کسي در بحث
و استدلال دنبال نمايد و مايه شرمندگي وي گردد به رخ کشيدن ناميده اند.
خرداد
خرداد نام سومین ماه سال و روز ششم در گاهشمار اعتدالی خورشیدی است. در اوستا و پارسی باستان هئوروتات ,در پهلوی خردات و در فارسی خورداد یا خرداد گفته شده که کلمه ای است مرکب از دو جزء: جزء هئوروه که صفت است به معنای رسا.,همه, درست, و کامل. دوم تات که پسوند است برای اسم مونث, بنابراین هئوروتات به معنای کمال و رسایی است.ایزدان تیرو باد و فروردین از همکاران خرداد می باشند. خرداد نماینده رسایی و کمال اهورامزداست و در گیتی به نگهبانی آب گماشته شده است